Nagbago ang lahat dahil sa apat na piso

 Nagbago ang lahat dahil sa apat na piso

Si Ronald J. Okit, 42 taong gulang mula sa Guinuyoran, Valencia City, Bukidnon, ay nakatayo sa tabi ng mga estanteng naglalaman ng Manong Toto Chips, ang kanyang produkto na gawa mula sa mga lokal na pananim.

Kilala bilang Food Basket of Mindanao, ang Bukidnon ay nagsusuplay ng saging, pinya, tubo, at iba pang ani sa mga pamilihan sa buong bansa. Gayunman, para sa maraming magsasaka, nananatiling hamon ang pagkakaroon ng sapat na kabuhayan. Isa sa kanila si Ronald J. Okit, isang ama ng tatlong anak at agripreneur mula sa Valencia City, Bukidnon.

Matapos ang ilang buwang pag-aalaga sa kanyang taniman ng saging, dinala ni Ronald ang kanyang ani sa pamilihan, umaasang makakakuha ng makatarungang kita. Ngunit ang presyong inalok sa kanya ay nagdulot ng matinding pagkadismaya.

Nang bilhin ang aking mga produkto sa presyong hindi man lamang matumbasan ang ilang buwang paghihirap at pagtatrabaho, nagpasya akong huminto. Napakababa at hindi katanggap-tanggap ang kanilang presyo, paggunita niya.

Sa halip na patuloy na magbenta ng saging, naghanap si Ronald ng mas magandang paraan upang kumita mula sa kanyang ani. Nagsimula siyang gumawa ng banana chips, isang ideyang kalaunan ay kinilala bilang Manong Toto Chips, isang maliit na negosyong pampamilya na gumagawa ng iba’t ibang flavored pasalubong chips mula sa mga lokal na pananim.

Mula sa opisina, pabalik sa bukid

Lumaki si Ronald sa pamilyang kung saan ang pagsasaka ay bahagi na ng pang-araw-araw na buhay. Nagtatrabaho ang kanyang ina sa mga plantasyon ng saging, habang ang kanyang ama ay naglaan ng maraming taon sa pagtatrabaho sa mga tubuhan.

Pagkatapos ng hayskul, pumasok siya sa seminaryo. Sa pamamagitan ng iskolarship mula sa isang parokya, nakapag-aral siya ng kursong Sociology sa Ateneo de Cagayan.

Pagkatapos ng kolehiyo, nagtrabaho siya bilang researcher bago lumipat sa sektor ng bangko. Sa panahong ito niya nakilala ang kanyang asawa, na noon ay tinatapos ang kanyang on-the-job training.

Noong 2012, bumalik siya sa Bukidnon at nagsimulang magtanim ng kape at saging habang binubuo ang sarili niyang pamilya. Sa loob ng maraming taon, nagsaka siya ngunit nanatiling hindi tiyak ang kita dahil nakadepende ito sa galaw ng presyo sa merkado.

Ang mababang presyo ng saging ang tuluyang nagtulak sa kanya na subukan ang iba pang pagkakakitaan. Noong 2017, nagsimula siyang gumawa ng banana chips sa kanilang tahanan, na naging simula ng Manong Toto Chips.

Natutunan niya ang proseso sa pamamagitan ng paulit-ulit na pagsubok at pagkakamali, kasama ang aktibong pagtulong ng kanyang pamilya.

Negosyong nagsimula sa tahanan

Sa kasalukuyan, ang Manong Toto Chips ay DTI-registered at pinapatakbo ng buong pamilya.

Ang produksyon ay isinasagawa sa kanilang bahay, kung saan may kanya-kanyang tungkulin ang bawat miyembro ng pamilya. May nakaatas sa pagprito, habang ang iba naman ay tumutulong sa pagtitimbang, pag-iimpake, at pagseselyo ng mga produkto.

Mula sa banana chips, nagdagdag sila ng kamote at gabi o taro, na may mga flavor gaya ng sour cream, keso, plain, at sweetened. Ibinibenta ang mga ito sa halagang PHP 90 kada 200 gramo. Dinadala nila ang mga produkto sa mga lokal na pamilihan at piling pasalubong centers, kabilang ang product outlet ng Philippine Carabao Center sa Central Mindanao University (PCC at CMU) sa Maramag, Bukidnon.

Sa mga buwan ng mataas na benta, umaabot sa humigit-kumulang PHP 60,000 ang kanilang netong kita. Nakakatulong ito sa gastusin sa bahay, pag-aaral ng mga anak, pangangailangan ng negosyo, at sa patuloy na pagpapatayo ng kanilang tahanan.

Pagharap sa mga hamon

Tulad ng maraming maliliit na negosyante, maraming pagsubok ding hinarap si Ronald.

Noong kasagsagan ng pandemya ng COVID-19, naapektuhan ng mga restriksiyon ang kanilang operasyon at ang paghahatid ng mga produkto. May mga produktong hindi naibebenta at kalaunan ay nage-expire, na nagdulot ng pagkalugi.

Upang maipagpatuloy ang negosyo, ipinagbili niya ang SUV ng kanilang pamilya, na ginagamit din niya sa paghahatid ng mga produkto.

Isa ring hamon ang kakulangan sa suplay. Kapag mababa ang lokal na ani, bumibili siya ng mga raw ingredient mula sa mga negosyante sa labas ng Bukidnon sa mas mataas na halaga.

Minsan ding nabagsakan ng malaking puno ang bubong ng kanilang outdoor production area. Ipinaayos niya ito at ipinagpatuloy ang operasyon.

Sa kabila ng lahat ng pagsubok, hindi sumuko si Ronald at ang kanyang pamilya. Sa halip, sama-sama nilang hinarap ang mga ito nang may tiyaga at determinasyon upang maabot ang isang matagumpay na buhay.

Suportang nagpalago sa negosyo

Habang lumalaki ang negosyo at nangangailangan ng dagdag na puhunan, ipinakilala siya ng kanyang pinsan sa CARD, Inc. (A Microfinance NGO).

Nakapag-avail siya ng paunang pautang na PHP 30,000 upang masuportahan ang kanyang negosyo. Matapos itong mabayaran nang maayos, tumaas ito sa PHP 100,000, na nakatulong sa iba’t ibang pangangailangan ng negosyo, kabilang ang pagkukumpuni ng nasirang pasilidad.

Sa tagumpay ng negosyo, patuloy na pinamamahalaan ni Ronald ang Manong Toto Chips habang ginagampanan ang mga pang-araw-araw na responsibilidad sa produksyon at sa pamilya. Umaasa siyang makabibili ng panibagong sasakyang pang-deliver upang mapabuti ang distribusyon at mabawasan ang gastos sa transportasyon.

Para sa amin, laging may hamon ang pagnenegosyo, aniya. Ang mahalaga ay hindi ka tumitigil. May mga pagtaas at pagbaba, pero natututo kang harapin ang mga ito.

Nagsimula siya sa mga saging na minsang naibenta sa halagang 4 na piso kada kilo. Ngayon, pinatatakbo niya ang isang maliit na negosyo na nakabatay pa rin sa parehong pananim, ngunit ngayon ay napoproseso na bilang chips na ibinebenta sa mga lokal na pamilihan at pasalubong centers.

Ang kuwento ni Ronald ay paalala na ang tunay na halaga ng ani ay hindi lamang nasusukat sa presyo nito sa merkado, kundi pati na rin sa katatagan at pagpupursigi ng mga taong nasa likod nito.

Para sa mga nais makatikim ng Manong Toto Chips, maaaring makipag-ugnayan kay Ronald J. Okit sa 0936-227-4630, o bisitahin ang kanyang puwesto sa loob ng PCC at CMU product outlet, sa kahabaan ng Sayre Highway, Maramag, Bukidnon.(Edrian Banania)